Giải nghệ tuổi 100

Charles Aznavour, nhớ đọc trên Thể thao Văn hóa cái tên này. Nên khi đọc được tuyên bố: Sẽ giải nghệ ở tuổi 100 trên El País không thể không muốn đọc sâu, và lại tranh thủ tóm dịch (nghĩa là tóm lại và dịch một cái tóm tắt)

Hình: El País

Ca sĩ người Pháp Charles Aznavour nói chắc như bắp rằng sẽ không tổ chức sinh nhật ở tuổi 90 – trong dịp tháng 5 vừa rồi – vì ông để dành đến tuổi 100 sẽ làm luôn. Kỷ luật y chang một cái đồng hồ: ông dậy rất sớm, đi bộ một chút rồi tập thể dục; tắm và bắt đầu viết và nói chuyện điện thoại này kia. Đi bộ quanh khu vườn oliu của mình, và buổi xế thì xem chương trình truyền hình yêu thích Dans L’aire (Google phát hiện và dịch ra từ tiếng Pháp là Trong khu vực).

Minh mẫn và nhanh nhẹn, người-đại-sứ-âm-nhạc- Pháp này đã lên kế hoạch vài tháng nữa sẽ đến Mỹ để chuẩn bị cho một sô nhạc kịch, sau đó là đến Varsovia (tức thị Warsawa – Vácxava – thành phố lớn nhất và là thủ đô của Ba Lan từ năm 1596), rồi ngày 26-6 thì có mặt ở Liceo (Barcelona, Tây Ban Nha) và 1-7 lại có mặt ở Roma (Ý). “Làm việc, kỷ luật”, đó là hai từ, mà như ca sĩ này nói, chính là bí mật để giữ được sự dẻo dai. Ông muốn hiện thực hóa một viễn cảnh: “Giải nghệ ở tuổi 100.”

Aznavour đã phát hành hơn 50 đĩa nhạc bằng nhiều ngôn ngữ và đã bán được hơn 100 triệu bản. Ba lần kết hôn (có phải đây là lý do giúp ông đến 90 tuổi vẫn dẻo + dai – mở đóng ngoặc của người dịch), có 4 con và một cháu.

“Mỗi ngày sẽ hát một vài bài hát bằng tiếng Ý, Tây Ban Nha và tiếng Anh, chỉ để không quên ngôn ngữ, và viết một bài hát. Sau đó, tiếp tục làm việc với cuốn sách cuối cùng của cuộc đời.” - ổng nói. Aznavour đang đề cập đến việc tiếp tục hoàn tất ba cuốn sách mà ông viết, đều là dạng tiểu sử.

“Từ năm 10 tuổi, tôi đã phải ngưng học, vì thế, trường học của tôi chính là cuộc đời”, ông kể.

Bố mẹ ông trốn khỏi Armenia vì vụ diệt chủng năm 1915 và định cư ở Pháp.

Charles Aznavour – tên cúng cơm (nếu bên kia bờ đại dương cũng có vụ cúng cơm này) của ông là Chahnour Varinag Aznavourian – sinh ra tại Paris năm 1924 và rồi đời ông dính chặt với nghệ thuật dù ông khẳng định: không hề có ý định sẽ trở thành ca sĩ. Ông từng hát cặp với Liza Minelli, Frank Sinatra, viết bài hát cho Edith Piaf (người mà ông cũng đã sống chung hơn 8 năm và trong phòng ông ở hiện nay, đầy những hình ảnh của giọng ca La vie en rose này), cho Juliette Gréco, rồi hát đơn, và sau đó cả đóng phim với hơn 70 phim.

Đọc thêm ở Wikipedia thông tin này:

Vụ diệt chủng Armenia - cũng gọi là Cuộc tàn sát Armenia, Đại họa hay Thảm sát Armenia - là vụ trục xuất và thảm sát bằng vũ lực hàng trăm ngàn đến hơn 1,2 triệu người Armenia trong thời kỳ chính phủ của Liên hiệp Thanh niên Cách mạng Thổ Nhĩ Kỳ từ 1915-1917 ở Đế quốc Ottoman.

Được xem là một trong những vụ diệt chủng có hệ thống và hiện đại đầu tiên. Người ta cũng cho rằng sự kiện này là vụ diệt chủng được nghiên cứu nhiều thứ hai sau vụ Holocaust của Đức Quốc xã. Đến nay, 22 quốc gia đã chính thức công nhận đây là một vụ diệt chủng. Chính phủ Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ bác bỏ việc mô tả đặc điểm của các sự kiện này là diệt chủng.

Ấn tượng thứ n

Ấn tượng đầu tiên là rất quan trọng.
Nhưng ấn tượng thứ hai thì sao.
À há, một câu hỏi hay. Còn ấn tượng thứ ba, tư, năm nữa chứ.
Nói một kiểu nào đó thì không có đầu tiên sao có hai, ba, bốn. Nhưng đầu tiên cho ngon mà hai ba bốn dở ẹc thì đầu tiên cũng vất.

Hai cái câu in nghiêng lấy ra từ cuốn Phương Đông lướt ngoài cửa sổ (Paul Theroux) - mua đã lâu mà nay mới đọc (nhờ vào việc dọn dẹp lại kệ sách của Z).

Ghi những dòng này, vì nhớ về một bài về sự học + đọc, thì rất nên ghi lại gì đó khi đọc. Chắc phải khôi phục lại cuốn sổ ghi linh tinh - cầm kèm những khi đọc sách, để ghi lung tung.

Và gõ những dòng này, vì cảm giác nhớ lại những chuyến tàu của thời sinh viên. Không có được cái cảm giác nhẩn nha nhởn nhơ như ông Paul Theroux vì cái tâm trạng hồi đó nó khác. Đi tàu chỉ vì đó là cái giá tiền phù hợp, và mong sớm đến nơi, bị hành hạ bởi những giấc ngủ vật vờ dưới ghế.

Những chuyến tàu giết (chứ không phải xài) thời gian bằng cách tụ tập đánh bài, tán gái, lẫn tán dóc, và ngủ (rồi thức dậy coi giờ).
Gõ hai chữ tán gái thì nhớ đến hai người. Một cô là nhân viên trên tàu S1 (đã quên mất tên) và một cô là sinh viên nha khoa dân Tam Kỳ học ở Sài Gòn (giờ nhớ đến với cái tên Con Cá, vì tình cờ gặp lại trong một lớp nhảy, và cổ nhảy như một con cá)
Và nhớ nữa những câu chuyện mẹ đứng ở một bên đường ray, nước mắt ràn rụa tiễn đứa con lên đường, bắt đầu một hành trình xa nhà. Và cả hình ảnh gia đình chào đón đứa con trở về bằng những bông hoa trên tay.
Nhớ cả hình ảnh những ngày - đêm vạ vật ở ga Hòa Hưng để kiếm cho được tấm vé về quê ăn tết. Chuyện của những năm 1996, mả xem ra vẫn còn y như cũ mỗi lần xuân về tết đến ở ga Hòa Hưng.

Đọc Phương Đông lướt qua ngoài cửa sổ, tự nhiên lại thấy thèm những chuyến tàu.

Giá những chuyến tàu VN ngon lành, thì đó sẽ là một gợi ý phát triển dịch vụ du lịch rất hay ho.

Ấn tượng đầu tiên về những chuyến tàu VN là nhếch nhác, trễ giờ.
Ấn tượng thứ hai, ba, tư, năm, sáu, bảy và chủ nhật là gì nhỉ. Chẳng biết.
Ấn tượng đầu tiên về chuyến tàu ở Nhật là sự quê mùa của một thằng đến từ nước kém phát triển đến một nước phát triển. Và sau đó là những ga tàu với quá trời cửa hàng sách.
Ấn tượng đầu tiên về chuyến tàu ở Anh cũng là những ga tàu với những cửa hàng sách.
Bây giờ thì nhớ những chuyến tàu, và những sân ga.

Ông bà đi kể chuyện

Ta nói: Nhân đọc cái tin Bánh xe tri thức đến với ngoại thành, liên tưởng đến cái bản đang dịch dở (cả nghĩa ẹc, lẫn nghĩa lở), nên đăng (đại) lên đây.

Bánh xe tri thức là một ý tưởng cực hay, nhưng nếu không làm thường xuyên... thì sẽ thành ra làm cho có.

Một việc mà làm cho có, hay cho có làm, thì đừng nên tính là việc đã làm.

Với cái bài mà ta dự định giới thiệu để chư vị đọc lướt lướt dưới đây, ta nghĩ hoàn toàn có thể nhân rộng

Dịch lại từ: La emocionante historia de losabuelos cuenta cuentos

(bản dịch này chưa được gọt dũa, mông má, kèm với sự trợ giúp đắc lực của Wordrefenrence.com và Google traducir.)

Đây là câu chuyện về một nhóm người cao tuổi Argentina, với sự hỗ trợ của chính quyền, và của một công ty tư nhân, chuyên đi kể lại những câu chuyện một cách thu hút và quyến rũ nhất.

Bằng cách này, những người ông, người bà có thể đến với các em nhỏ, thiếu niên ở các trường học nông thôn, từ biên giới cho đến thậm chí cả ở những khu đô thị. Một tính cách quan trọng mà những ông bà cụ này phải có là bản thân phải có khiếu kể chuyện, biết cách dụ khị đám đông tập trung và thưởng thức một cuốn sách hay.

“Một lần nọ…” là câu nói diệu kỳ thường được dùng để bắt đầu bất kỳ một câu chuyện nào. Đến với thế giới của giấc mơ, ở đó, mỗi câu từ, thanh âm, hành động đều khuyến dụ người nghe du hành và tưởng tượng cùng những sự kiện, những nhân vật.

“Bà ơi, kể chuyện cháu nghe đi” lời mời mọc đến với thế giới tưởng tượng là cách bọn trẻ vẫn thường nói. Và cho dù cái công việc kể chuyện cổ xưa này tưởng như đã biến mất trong xã hội công nghệ và nghe nhìn đa phương tiện này, thì vẫn còn đó những người thích thú tận hưởng những lời kể, hay là biến những cuộc gặp gỡ tình cờ trong câu chuyện trở thành những mối giao tiếp đầy xúc cảm.

Đời sống của Lucy và Miguel vốn khác biệt nhau. Lucy Yanez (77 tuổi) từng học ở một trường dòng của Đức tọa lạc tại thành phố Puerto Octay, ở Lago Llanquihue, phía Nam của Chile. Ở đó, Lucy được học chữ và nhờ đó bắt đầu giấc mơ đánh thức những cuốn sách. Miguel Hamerszlak (83 tuổi) vốn là con trai của một gia đình Do Thái ở Ba Lan đến sống tại Argentina sau Đại chiến Thế giới I, đã có một tuổi thơ nhọc nhằn, đầy những lo toan. Mặc dù cha mẹ của cả hai đã không đọc cho họ nghe những câu chuyện, nhưng đã kể cho họ nghe những giai thoại của mình thời tuổi trẻ ở Âu châu.

Miguel đã học tiếng Castellano cách đây bốn năm, tiếp sau tiếng Idish. Bây giờ, sau khi đã sống một cuộc đời đầy trải nghiệm sâu sắc và phong phú với vợ mình - Susy, ông đã cùng Lucy, nhân vật chính của một nhóm kể chuyện, gồm 42 ông bà lão, tham gia những hoạt động của “Trung tâm đào tạo đọc trung gian” (centro de formación de mediadores de lectura).

Với nụ cười trên môi, họ đến với những ngôi trường, nơi họ được các em học sinh đón chào, hoặc đó là nơi họ được các cộng đồng mời đến.

Đâu là điều bí mất để duy trì sự thu hút đối với bọn nhỏ?

Dĩ nhiên, tôi hỏi câu hỏi này là vì với bọn trẻ ngày nay, thế giới của chúng đã đầy rẫy những hình ảnh mục sở thị, thay vì là những tưởng tượng.

“Phải có khiếu kể chuyện. Phải làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn đến mức người nghe hoặc phải cười, hoặc phải khóc.” – họ nói.

Họ đúc kết, điều quan trọng là phải biết trình độ học vấn của nhóm người nghe, tuổi tác, cấp lớp nào.. và nhiều điều khác nữa.

“Công việc của người hiệu trưởng là rất quan trọng bởi vì phải chuẩn bị nhiều thứ trước khi chúng tôi đến kể chuyện. Sự chuẩn bị đó vô cùng cần thiết để có thể hình dung được kỳ vọng của người nghe.” – Lucy nói.

Và bởi vì kể chuyện là một nghệ thuật, nên vì thế có thể huấn luyện.

Susy Zaudenberd (75 tuổi), vợ của Miguel Hamerszlak, từ Buenos Aires cùng với chồng mình, đến thành phố Mendoza nơi con gái họ đang ở. Bà ấy bị điếc, bất chấp điều này, vẫn tham gia vào các hoạt động kể chuyện như những người khác.

Thoạt đầu, Miguel phản đối chuyện đi theo bà và trở thành người đàn ông duy nhất trong nhóm 15 phụ nữ. Nhưng sau cùng, lại nhập cuộc và thậm chí “ghiền” hoạt động này.

(có thể còn tiếp, đón đọc nếu cũng ghiền)

Câu hỏi thảo luận: Liệu lúc về già, Càm Ràm ta có nên tham gia một hoạt động như vậy? Chỉ sợ, lúc đó bọn trẻ cứ đòi ta kể chuyện tình thì có khi cũng phiền.

Báo chí - thay đổi hay là ngắc (t) ngứ

Nhân đọc được bài này trên El País, chọn dịch một sô đoạn liên quan... về báo chí... trong mạng.

Alan Rusbridger - Director de 'The Guardian' y premio Ortega y Gasset

Alan Rusbridger – sếp của tờ The Guardian vừa được báo El País (của TBN) tôn vinh với giải thưởng Ortega y Gasset với sự nghiệp báo chí của ông. Giải thưởng Ortega y Gasset ra đời từ năm 1984, do báo El País sáng lập, lấy theo tên của một nhà báo, một triết gia người TBN có tên đầy đủ là José Ortega y Gasset (sau này trên thế giới biết đâu sẽ xuất hiện những nhà facebooker kiêm triết gia)

Những người tôn vinh nhà báo Alan Rusbridger đã nhấn (rất) mạnh rằng: Ông (tức cái người mang tên Alan Rusbridger ấy) đã đấu tranh (chắc cũng nhiều lần mệt mỏi) để bảo vệ báo chí và cho thông tin của người dân.

Ông Alan Rusbridger đã chat (từ tiếng Việt ta là giao lưu trực tuyến) cùng bạn đọc trên chính cái tờ El País, mà bổn mỗ hân hạnh ngồi lược dịch (chứ dịch nguyên con, sợ sai nhiều hơn trúng) sau đây.

¿Hay vida para el papel en los medios escritos? ¿Por qué los grandes medios se están adaptando tan tarde y tan mal a Internet? Thanks

Hình như, câu trên ngoài chữ Thanks chắc chắn có nghĩa cám ơn rồi, thì phần còn lại được hiểu là Liệu báo in có còn tương lai sống sót, và cái tại làm sao mà các phương tiện truyền thông thích ứng với internet không những chậm mà còn tệ thế?

Alan Rusbridger: Los medios de comunicación impresos (các phương tiện truyền thông in – tức báo/ tạp chí giấy, nhỉ?) đóng một phần cần thiết và gần gũi với (cái bọn – từ này người dịch tự thêm vô giỡn chơi) nhà báo, và chắc chắn cũng rứa trong tương lai gần (chứ xa ai mà nói được – cái này người dịch cũng tự thêm vô). Phần lớn các nhà báo hiểu rằng, ở các nước phương Tây – rằng báo in đang está en declive, tức là trên sườn dốc (ý là tụt xuống ấy nhỉ, dù cách ví von này, thì báo điện tử cũng đang trên sườn dốc đó thôi, có điều là nó leo lên), và việc phải adaptarse tức thích ứng với kỹ thuật số sẽ là chuyện vô cùng quan trọng nếu muốn tồn tại (hay bóng bẩy là sống còn).

Những đổi mới thuật số này (như máy tính, mạng xã hội – redes sociales, điện thoại di động, video và nhiều thứ hầm bà lằng xá cấu khác nữa – đoạn này trong bài có mở ngoặc đàng hoàng, người dịch hổng có tự ý thêm vô), ta nói (cái từ ta nói này chọt chút chơi) phải được phát triển (dĩ nhiên rồi) để hỗ trợ cho báo in này kia nọ. Nhưng mà hổng dễ à nha.

Rất nhiều tờ báo đã trải qua quá trời thời gian để hiểu ra cái sự thay đổi nhanh chóng này và lo ngại chuyện những sản phẩm lẫn nội dung của mình đang bị chiếm lĩnh. Thực hiện sự thay đổi này quả là một bài tập khó nhằn cho bất cứ ngành công nghiệp hay tổ chức nào. Và với báo chí, không thể là ngoại lệ.

 ¿Cree que The Guardian se sostendría con un 'paywall'? ¿Un negocio como un magazine sería mejor para un paywall que un periódico diario? ¿Qué piensa del formato de negocio? Gracias

Ông có nghĩ là The Guardian sẽ xài chiêu “paywall” (trả tiền mới được đọc) không? Có phải tạp chí thì xài chiêu này hiệu quả hơn so với nhật báo? Ông nghĩ gì về cách thức kinh doanh này? Đa tạ.

Chúng tôi chưa bao giờ đóng cửa với ý nghĩa trả tiền mới được đọc. Nhưng mà chưa có ai trong bộ sậu của The Guardian (cả kinh doanh lẫn nội dung) đẩy mạnh chuyện này. Những ấn bản điện tử của chúng tôi tiến bộ rất nhanh nhờ vào lượng độc giả khổng lồ (100 triệu lượt người đọc trong một tháng). Và kế hoạch trong thời điểm hiện tại là tiếp tục con đường phát triển này.

Chúng tôi không muốn dựng lên một chướng ngại vật giữa tờ báo với độc giả. Tôi không có ý nói mô hình này là lý tưởng cho tất cả loại hình truyền thông. Sẽ tốt hơn nếu mỗi loại hình áp dụng một kiểu kinh doanh khác nhau. Tạp chí thì khác xa với nhật báo. Nhật báo ở New York thì không thể áp dụng cách phát hành như ở Madrid, Delhi hay là Edinburgo (tức là Edinburgh - thủ đô và là thành phố lớn thứ hai của Scotland, theo Wikipedia). Tôi ngờ rằng là hổng có cái mô hình duy nhất nào được. Phải bắt đầu thử các cách khác nhau thôi. Và đó là điều nên làm.

Señor Rusbridge, buenas tardes. Cuàles son a su juicio los retos que debe afrontar el periodismo del siglo XXI ante el avance q están experimentando las nuevas tecnologías? Un afectuoso saludo

Chào buổi chiều ông Rusbridge. Ông có quan điểm như thế nào về những thách thức mà báo chí phải đối mặt trong thế kỷ 21 trước khi trải qua những tiến bộ của kỹ thuật mới. Chào ông chân thành (tay thì sao?)

Chào buổi chiều, Patricio. Chúng ta phải chỉ ra cho được cái gì có thể làm trong mảng báo chí, cũng như làm thế nào để thích ứng với tất cả những gì đang diễn ra giữa cái cuộc cách mạng lạ kỳ này. Chúng ta đang sống trong một thế giới mà bất kỳ ai cũng có thể là người sáng tạo, người biên tập. Bằng cách nào để thích ứng nền báo chí của chúng ta trong một hệ sinh quyển báo chí mới với viết, video, phát hành, phản hồi và chia sẻ? Cái gì là thứ chỉ mỗi chúng ta có thể làm? Đó là những câu hỏi lớn (không lời đáp?)

Và chúng giúp đỡ chúng tôi nghĩ đến đến chuyện tìm kiếm mô hình kinh doanh. Và cả những câu hỏi khó là làm sao nhà báo lẫn kỹ thuật viên có thể làm việc tốt hơn trong quá trình chuyển đổi này. Báo chí luôn cần thiết. Chưa bao giờ có một cơ hội lớn hơn lúc này, nhưng mà chúng ta đừng phạm sai lầm: đó là thích nghi, chấp nhận thay đổi chứ không phải ngồi đó mà cố chống lại chúng (chống mà được à, đè cho chết bây giờ)